Có một điều đáng nói về câu nói sáo rỗng “đúng nơi đúng lúc.” Trong khởi nghiệp, có lẽ câu này nên sửa lại là “đúng ý tưởng vào đúng thời điểm”. Qua nhiều năm, tôi đã nhận ra một mô hình trong cách các sản phẩm và dịch vụ mới xuất hiện xoay quanh công nghệ mới hoặc thay đổi trong quy định/thị trường. Tôi đã chứng kiến sự ra đời của World Wide Web—vào thời điểm đó được gọi là “siêu xa lộ thông tin”—sau đó là sự xuất hiện của kết nối băng thông rộng vào năm 2000, dẫn đến sự phát triển của điện toán đám mây và mạng xã hội, sự trỗi dậy của các công ty thương hiệu vi mô và thương mại điện tử vào những năm 2010, cách đại dịch đã thay đổi cách chúng ta làm việc và du lịch, và làm thế nào AI sẽ thay đổi các ngành công nghiệp trong những năm 2020.
Khoảng năm 2000, một đồng nghiệp của tôi, Jeff, có một ý tưởng đột phá mà ông đặt tên là Barpoint.com. Ý tưởng này là cung cấp một nền tảng nơi người tiêu dùng có thể quét mã vạch của một sản phẩm và ngay lập tức xem các đánh giá và so sánh giá để đảm bảo rằng họ đang nhận được ưu đãi tốt nhất.
Chỉ có một vấn đề: thị trường chưa sẵn sàng cho ý tưởng đột phá này. Đây là trước thời kỳ điện thoại thông minh và sự phổ biến của mã QR, vì mua sắm trực tuyến vẫn còn trong giai đoạn sơ khai. Nói cách khác, ông ấy đã tạo ra một chiếc ván lướt sóng tuyệt vời… nhưng không có sóng để lướt.
Thời điểm là yếu tố quan trọng
Một cuốn sách có tác động lớn đến hành trình khởi nghiệp của tôi là Crossing the Chasm của Geoffrey Moore. Trong đó, Moore thay đổi quan điểm thông thường về việc áp dụng công nghệ bằng cách giới thiệu khái niệm về “khoảng cách” (chasm), là khoảng cách giữa những người sớm chấp nhận công nghệ mới, những người nhiệt tình với công nghệ chỉ vì yêu thích nó, và những người thực dụng, chỉ chấp nhận công nghệ khi nó đã có hồ sơ thành công được kiểm chứng và các đánh giá đáng tin cậy.
Khoảng cách này cần phải được vượt qua trước khi công nghệ có thể trở nên khả thi trên thị trường, và điều này có nghĩa là nó có thể là một nơi tối tăm cho các công nghệ mới. Rất dễ dàng để các giải pháp công nghệ mới rơi vào khoảng cách này và không bao giờ tìm thấy đường ra với công chúng lớn hơn. Nhưng một khi công nghệ mới vượt qua được khoảng cách này, nó sẽ trở nên phổ biến. Một ví dụ rõ ràng là: ngày nay ai cũng có điện thoại thông minh. Ngay cả mẹ tôi, người chưa bao giờ sử dụng thẻ tín dụng, cũng có một chiếc điện thoại thông minh. Điều này không phải là thực tế vào năm 2000.
Một số doanh nhân đặc biệt giỏi trong việc nhận ra điều gì sẽ đến tiếp theo—những người như Elon Musk, Steve Jobs và Bill Gates. May mắn thay, tôi đã có thể nhìn thấy hướng gió thổi và định vị công ty của mình đúng cách. Tôi tin rằng đây là một kỹ năng có thể học được, và nó đơn giản là việc nhận thức rõ hơn về xã hội, môi trường xung quanh và ngành công nghiệp của bạn.
Không phải công nghệ nào cũng có thể vượt qua khoảng cách, hoặc ít nhất là không nhanh như kỳ vọng của startup. Thực tế ảo (VR) là một ví dụ điển hình hiện nay, khi tôi tin rằng nó vẫn đang trong giai đoạn “khoảng cách” và sẽ ở đó trong một thời gian nữa. Mark Zuckerberg đã học được điều này vào năm 2022 khi metaverse không thu hút được sự quan tâm rộng rãi của công chúng. Chúng ta sẽ thấy Meta (Facebook) có thể làm gì trong những năm tới, nhưng với giá cổ phiếu hiện tại, niềm tin của nhà đầu tư vẫn chưa đạt đến mức đó. Nếu bạn muốn xây dựng một ứng dụng cho Oculus, bạn có thể làm như vậy, nhưng bạn có thể đang đi vào con đường đầy nguy hiểm, vì thị trường chưa sẵn sàng cho sản phẩm của bạn. Ít nhất là chưa.
Một ví dụ khác là máy tính bảng đầu tiên của Apple, Newton. Nó thất bại vì được ra mắt vào một thị trường chưa sẵn sàng tiếp nhận, rơi vào khoảng cách và không bao giờ tìm được đường đến với những người thực dụng, nơi nó có thể bắt đầu mở rộng. Tương tự với bất kỳ startup nào, bạn không muốn mình quá đi trước làn sóng đến mức không ai quan tâm đến sản phẩm hay dịch vụ của bạn, nhưng cũng không muốn quá chậm để thị phần đã bị các đối thủ khác chiếm giữ. Chúng ta không biết khi nào khoảng cách sẽ kết thúc, nhưng chúng ta biết rằng nếu định vị mình đúng cách, chúng ta có thể giành được giải thưởng lớn: vị trí dẫn đầu trong lĩnh vực của mình và những lợi ích kèm theo.
Ý tưởng sống trong tương lai
Tôi luôn là người sớm tiếp cận với công nghệ mới nhất. Tất cả bắt đầu khi cha tôi mua cho gia đình chiếc máy tính Sinclair 4K vào năm 1977, khi tôi mới bảy tuổi. Tôi cũng là một trong những người đầu tiên sở hữu TV HDTV ở Canada, tôi luôn tìm kiếm kết nối internet nhanh nhất có thể, và tôi đã mua một trong những chiếc Tesla Model X đầu tiên—chiếc số 984 chính xác. Tôi tin rằng nếu bạn có thể sống trong tương lai với tư duy khởi nghiệp, bạn có thể bắt đầu nhìn thấy những cơ hội tồn tại xung quanh công nghệ mới trước khi công chúng sử dụng rộng rãi các dịch vụ đó.
Và điều này không phải lúc nào cũng yêu cầu mua những thứ đắt tiền. Gần đây, tôi đã mua một NFT với giá 50 đô la được phát triển bởi một học sinh lớp 10. Mặc dù NFT này khá thú vị, nhưng đó không phải là động lực chính. Tôi muốn hiểu chính xác những gì liên quan bằng cách thực sự trải qua quá trình mua NFT. Bằng cách làm như vậy, tôi học được khá nhiều về việc sở hữu NFT, và tôi có thể nói rằng điều này không dễ chút nào. Tôi mất vài ngày để tìm hiểu mọi thứ. Cơ hội đến với những ai có thể đơn giản hóa các quy trình và giúp công nghệ dễ sử dụng hơn. NFT vẫn chưa vượt qua được “khoảng cách”, nhưng việc tìm hiểu cách chúng hoạt động là một bước quan trọng.
Bill Gates từng nói rằng sứ mệnh của Microsoft là đặt “một chiếc máy tính trên mỗi bàn làm việc và trong mỗi gia đình”, nhưng sau khi tôi mua một chiếc PalmPilot từ sớm, tôi đã nói rằng một ngày nào đó sẽ có “một chiếc máy tính trong tay mọi người”. Nhờ sử dụng PalmPilot ngay từ giai đoạn đầu, tôi có thể nghĩ ra các cách mà công ty của chúng tôi, Tucows, có thể tận dụng công nghệ mới trước khi dân số đại trà chấp nhận nó. Chúng tôi đã ra mắt các trang ứng dụng từ lâu trước khi có App Store, bởi vì chúng tôi có thể đoán trước loại ứng dụng mà mọi người sẽ muốn trên các thiết bị cầm tay của họ khi chúng trở nên phổ biến hơn.
Vì vậy, chúng tôi đã có thể đi trước làn sóng vừa đủ để lướt trên nó, và sau đó chúng tôi đã có thể định vị Tucows để bán lại với giá cao khi đến lúc thoái vốn và chuyển sang dự án khác. Điều này không có nghĩa là ý tưởng của bạn phải là công nghệ để thành công trong một làn sóng, nhưng bạn có thể xem xét công nghệ để giúp bạn đánh giá xem ý tưởng của mình có bắt được làn sóng đúng lúc để thành công hay không. Bước tiếp theo là có một máy tính trong mọi thứ—cái mà chúng ta gọi là Internet of Things (IoT). Những người nhanh nhất trong một cơn lốc công nghệ Moore sẽ là người chiến thắng.
Không phải người đầu tiên luôn là người chiến thắng, mà là người thực hiện nhanh nhất
Cuối cùng, đây là bài học lớn nhất mà tôi rút ra từ cuốn sách của Moore. Thời điểm không chỉ là việc bạn có phải người đầu tiên vào thị trường hay không, mà là liệu bạn có sẵn sàng đáp ứng nhanh chóng khi nhu cầu xuất hiện hay không.
